Yazım Kılavuzu
Türk alfabesi, Latin harfleri esas alınarak 1 Kasım 1928 tarihli ve 1353 sayılı Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun ile kabul edilmiştir. Bu kanuna göre Türk alfabesinde 29 harf bulunmaktadır.
Bu kılavuz hazırlanırken Türk Dil Kurumu (TDK) esas alınmıştır. Burada yer alan bilgiler, tüm kuralları kapsayan eksiksiz bir imla kılavuzu değil; ekip içi kullanımda yol göstermek amacıyla hazırlanmış özet bir rehberdir. Daha ayrıntılı bilgi için TDK’nin resmî yazım kılavuzuna ve sözlüğüne başvurulmalıdır.
Yazımından emin olunmayan kelime ve kelime gruplarında resmî sözlük kullanılmalı, her kuralın istisnası olabileceği unutulmamalıdır.
1. Birleşik ve Ayrı Yazılan Kelimeler
Yardımcı fiille kurulan birleşik fiiller
Etmek, edilmek, eylemek, olmak, olunmak yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiillerde, ilk kelimede ses düşmesi veya türemesi yoksa kelimeler ayrı yazılır:
alt etmek
arz etmek
dans etmek
göç etmek
ilan etmek
kabul etmek
not etmek
söz etmek
var olmak
yok etmek
Ses düşmesine uğrayan birleşik kelimeler
Birleşme sırasında ses düşmesi yaşayan kelimeler bitişik yazılır:
birbiri
kaynana
kaynata
nasıl
niçin
pazartesi
Kalıplaşmış birleşik kelimeler
Bazı birleşik kelimeler yapı ve anlam bakımından kalıplaştıkları için bitişik yazılır:
cankurtaran
çöpçatan
gökdelen
altıpatlar
barışsever
değerbilmez
çokbilmiş
güngörmüş
biçerdöver
konargöçer
okuryazar
yanardöner
“Baş” sözüyle kurulan birleşik kelimeler
“Baş” sözüyle kurulan ve sıfat tamlaması niteliği taşıyan birçok kelime bitişik yazılır:
başbakan
başhekim
başkent
başkomutan
başöğretmen
başrol
başyazar
Kalıplaşmış belirsizlik sözleri
Aşağıdaki kelimeler bitişik yazılır:
biraz
birçok
birçoğu
birkaç
birkaçı
birtakım
herhangi
hiçbir
hiçbiri
İkilemeler
İkilemeler ayrı yazılır:
adım adım
baş başa
bata çıka
kapı mapı
Pekiştirmeli sözler
Sıfat veya zarf görevindeki pekiştirmeli sözler bitişik yazılır:
apaçık
çepeçevre
dümdüz
kapkara
masmavi
sapsarı
yemyeşil
2. Bağlaçlar ve Ekler
“de / da” bağlacı
Bağlaç olan de / da ayrı yazılır:
Kızı da geldi.
Sen de mi geldin?
Güç de olsa yaparız.
Uyarı: Ayrı yazılan de / da, hiçbir zaman te / ta biçiminde yazılmaz.
Yanlış:
gidip te gelmek
gelip te görmek
Doğru:
gidip de gelmek
gelip de görmek
“ki” bağlacı
Bağlaç olan ki ayrı yazılır:
bilmem ki
demek ki
kaldı ki
Ancak bazı kalıplaşmış örnekler bitişik yazılır:
belki
çünkü
hâlbuki
mademki
meğerki
oysaki
sanki
Soru eki “mi”
Soru eki olan mi / mı / मु / mü ayrı yazılır:
Geldi mi?
Hazır mı?
Sen de yazdın mı?
3. Büyük Harf Kullanımı
Büyük harfle başlayanlar
Aşağıdaki türdeki kelimeler büyük harfle başlar:
Dil ve lehçe adları: Türkçe, İngilizce, Arapça
Din ve mezhep adları: Müslümanlık, Hristiyanlık, Hanefilik
Bunların mensupları: Müslüman, Hristiyan, Hanefi
Din ve mitolojiyle ilgili özel adlar: Tanrı, Allah, Cebrail, Zeus
Gezegen ve yıldız adları: Merkür, Satürn, Halley
Takma adlar: Kirpi, Deli Ozan
Makam ve unvan sözleri, özel ad yerine kullanıldığında: Vali, Başkan
Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı kullanım: Hisar’dan, Boğaz’dan
Küçük harfle yazılanlar
Aşağıdaki durumlarda küçük harf kullanılır:
Belirli bir tarihi belirtmeyen ay ve gün adları:
eylül
perşembe
Özel ada dâhil olmayıp tamlama kuran şehir, il, ilçe, köy vb. sözler:
Konya ili
Etimesgut ilçesi
Taflan köyü
Kitap, eser ve kurum adlarında küçük yazılan bağlaçlar
Özel adların içindeki şu kelimeler küçük yazılır:
ve
ile
ya
veya
yahut
ki
da
de
mı / mi / mu / mü
Örnekler:
Mai ve Siyah
Suç ve Ceza
Leyla ile Mecnun
Turfanda mı, Turfa mı?
Diyorlar ki
4. Noktalama Kuralları
İki noktadan sonra
İki noktadan sonra cümle başlamıyorsa, örnekler küçük harfle yazılır:
Evde her şey vardı: duvarlarda çiviler, lekeler, izler…
Tırnak ve yay ayraç içindeki cümleler
Tırnak ya da yay ayraç içine alınan cümleler büyük harfle başlar ve uygun noktalama işaretiyle biter:
Atatürk, “Muhtaç olduğun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur!” diyor.
Virgül kullanılan durumlar
Virgül şu durumlarda kullanılır:
Tekrarlanan kelimeler arasında:
Akşam, yine akşam, yine akşam...
Kabul, ret, teşvik bildiren kelimelerden sonra:
Peki, gideriz.
Olur, ben de gelirim.
Özne olarak kullanılan bu, şu, o zamirlerinden sonra:
Bu, benim için kolay değil.
Virgül kullanılmayan durumlar
Şu kelimelerden önce ve sonra virgül kullanılmaz:
ve
veya
ama
çünkü
ancak
ki
yahut
ya… ya
Örnek:
Ya şevk içinde harap ol ya aşk içinde gönül!
Ayrıca:
Şart ekinden sonra virgül konmaz.
Pekiştirme ve bağlama görevindeki da / de bağlacından sonra virgül konmaz.
Noktalı virgül
Noktalı virgül şu durumlarda kullanılır:
Virgülle ayrılmış grupları birbirinden ayırmak için
Virgül içeren sıralı cümleleri ayırmak için
Örnek:
Erkek çocuklara Doğan, Tuğrul, Aslan; kız çocuklara ise İnci, Çiçek, Gönül adları verildi.
Üç nokta
Üç nokta şu amaçlarla kullanılabilir:
Tamamlanmamış cümlelerde
Açık yazılmak istenmeyen kelimelerde
Örnek:
Kılavuzu karga olanın burnu b…tan çıkmaz.
Not: Türkçede noktalama işareti olarak
...??!??!!
kullanımı doğru kabul edilmez.
5. Kısaltmalar
Genel kural
T.C. ve T. dışında, büyük harflerle yapılan kısaltmalarda nokta kullanılmaz.
Doğru:
TDK
TRT
THY
NATO
UNESCO
Ölçü birimleri
Uluslararası ölçü birimi kısaltmaları kullanılmalıdır:
m
mm
cm
km
g
kg
l
mg
m²
cm²
Kısaltmalara ek getirme
Küçük harfli kısaltmalarda okunuş esas alınır:
cm’yi
kg’dan
mm’den
Büyük harfli kısaltmalarda son harfin okunuşu esas alınır:
TDK’den
TRT’den
THY’de
Kelime gibi okunan büyük harfli kısaltmalarda ise doğrudan okunuş esas alınır:
NATO’dan
UNESCO’ya
ASELSAN’da
6. Kesme İşareti
Kesme işareti kullanılan yerler
Özel adlara gelen ekler kesmeyle ayrılır:
Yunus Emre’nin
Ankara’ya
Türkiye’den
Kesme işareti kullanılmayan yerler
Kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:
Türk Dil Kurumundan
Türkiye Büyük Millet Meclisine
Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığına
7. Sayılar ve Saatler
Saat yazımı
Saat ve dakika gösteren sayılar arasına nokta konur:
09.15
13.00
Sıra sayıları
Sıra sayıları ek aldığında rakamdan sonra yalnızca kesme işareti kullanılır:
8’inci
2’nci
Yanlış:
8.’inci
2.’nci
Cümle başlangıcı
Zorunlu olmadıkça cümle rakamla başlamaz.
8. Yazımı Sık Karıştırılan Kelimeler
Doğru yazımlar:
fark etmez
tabii ki
hiçbir
bir şey
birkaç
her şey
veya
şu an
hoş geldin
hoş bulduk
direkt
suikastçı
silahşor
Ayrım gerektiren bazı örnekler:
denizkızı: amfibyum sınıfından hayvan
deniz kızı: doğaüstü varlık
adem: yokluk
âdem: insan
adet: sayı
âdet: gelenek
hal: sebze, meyve satılan yer
hâl: durum
hala: babanın kız kardeşi
hâlâ: henüz
9. Yabancı Özel Adların Yazımı
Latin harflerini kullanan dillerdeki özel adlar genellikle özgün biçimleriyle yazılır:
Shakespeare
Beethoven
New York
Rio de Janeiro
Ancak Türkçede yerleşmiş bazı adlar Türkçe söylenişlerine göre yazılır:
Napolyon
Londra
Paris
Münih
Viyana
Zürih
Japonca, Rusça, Çince ve benzeri dillerden gelen bazı özel adlar da Türkçede yerleşmiş biçimleriyle kullanılabilir:
Tokyo
Kyoto
Hiroşima
Moskova
Pekin
Şanghay
10. Editör ve Çevirmenler İçin Pratik Notlar
Emin olmadığınız kelimelerde TDK’ye bakın.
Bitişik mi ayrı mı kararsız kaldığınız her durumda tahmin yürütmeyin.
Günlük konuşma alışkanlığıyla değil, doğru yazım biçimiyle hareket edin.
Metin doğal görünsün diye kural bozmayın.
Noktalama işaretlerini abartılı kullanmayın.
Aynı metin içinde yazım birliği koruyun.
Önemli Not
Bu kılavuz, ekip içi kullanım ve hızlı başvuru amacıyla hazırlanmıştır. Burada yer almayan konularda esas alınacak kaynak Türk Dil Kurumu Yazım Kılavuzu ve Türk Dil Kurumu Sözlüğüdür.